Wat vertel je je jonge kinderen?


Toen mijn schoonmoeder (58) overleed moesten we opeens ons zoontje van 3 vertellen wat er met oma is gebeurd. Hij wist namelijk heel goed dat er iets aan de hand was. We kochten diverse boekjes, maar die vertelde niet het verhaal dat voor ons goed voelde. Met veel gesprekken tussen mij en mijn vriendin, kwamen we tot de conclusie dat we duidelijk moesten zijn, maar niet te veel in details moesten treden over haar ziekte. Samengevat: oma heeft heel veel pech gehad. Oma is dood. Dat betekent dat het niet meer terugkomt. En dat we daar heel verdrietig om zijn.

Het lijkt goed uit te pakken. Maar toch voelen we er ons soms onzeker over. Wat had jij gedaan in onze situatie?

24 Reacties

Reputatie 3
Hallo Jasper.

Wat moeilijk,om hier een goed antwoord op te geven.
Wat is het bevattingsvermogen,van zo"n jong leven,
als er gepraat word,over ziekte en dood,en zal dat bewust
ervaren worden.Met foto"s,en kunnen verhalen,over de
overledene,blijven ze altijd in hun herinnering.
johan
Hoi Jasper,

Uit eigen ervaring met de kids hier denk ik dat eerlijk zijn het beste is.
Toen mijn moeder overleed was J pas 5 dagen oud. Rond de leeftijd van 3 jaar vroeg hij wie die vrouw op de foto is was. Daarin uitgelegd dat dat mijn moeder was, zijn oma en dat die dood is. Na maten hij ouder is geworden kwamen er meer vragen. Wat is dood? Nou dan leef je niet meer. Wat is begraven? Op alles op eerlijk antwoord gegeven ( wel naar zijn leeftijd.) Ik zelf beantwoord de vragen en stuur met niet met een sprookjes antwoord weg.

Klein voorbeeld; onze kat is laatst dood gegaan, J komt bij me ziiten en zegt; mama ik ben wel verdrietig maar weet dat Oma in de hemel op Harm past.

Zo makkelijk praat hij nu over leven en dood!

Luister vooral naar jullie gevoel! Jullie weten wat jullie zoon kan verwerken/handelen.

Succes en sterkte!
Thanks voor je tips. Die eerlijkheid is volgens ons ook het best.

Maar hoe bepaal je wat geschikt is voor zijn leeftijd? Laatst zei hij bijvoorbeeld: 'ik ga nooit dood'. Het gesprek dat dit anders zit hoeven we nog lang niet te voeren, maar toen vroeg ik me toch af: wanneer wel? En hoe kom ik daar achter?
In de regel gaat men er vanuit dat kinderen pas zo rond hun 6e op het idee komen dat de dood onomkeerbaar is, met andere woorden: dat dood definitief is. Tot die leeftijd lijken ze dood als iets tijdelijks te zien, zelfs al hebben ze oma dood gezien of zijn ze naar een uitvaartdienst of graf geweest. Iemand die overleden is leeft in hun ogen gewoon ergens anders verder, en kan straks weer terugkomen.
Net wat Rob zegt; dat zal tussen de 4-6 jaar zijn. De beginnende school periode. Meestal komen ze daar vanzelf mee, als ze op school dingen horen of in de klas over onderwerpen praten.

Ik zou niet vanuit mezelf er over beginnen. Ik laat dat echt aan de kids over.

Groetjes!
Thanks Rob & Kim! Ik laat het ook aan mijn zoontje over. Waarschijnlijk komt dit vanzelf, ook vanuit zijn omgeving, wanneer hij wat ouder is.
Met hele jonge kinderen heb ik hierin geen ervaring, maar ik kan wel iets over wat oudere kinderen meegeven.
Toen mijn man overleed was onze jongste zoon 13 jaar. Heel bewust van wat er gebeurde, maar nog wel een kind.
Hij wilde niet mee maar het ziekenhuis, maar werd opgevangen door een lieve buurvrouw.
Toen ik thuiskwam uit het ziekenhuis moest ik hem vertellen dat zijn vader was overleden. Daar kun je dan niet anders dan eerlijk in zijn. Vreselijk om dat te moeten doen
De week erna zat hij vol vragen, hij wilde alles precies weten. Hij heeft zelfs vragen gesteld aan de begrafenisondernemer, die hem ook serieus nam en alles uitlegde wat hij vroeg. Mijn ervaring is dat het bij mijn zoon veel rust gaf dat hij alles mocht weten, dat hij overal bij betrokken werd en dat hij meebesliste over de uitvaart. Ik heb alles bij hemzelf gelaten, hij mocht zelf bepalen wat hij wel en niet wilde. Het was vooral veel praten en uitleggen, waarbij hij de regie had in wat hij wel en niet wilde weten. Na de eerste week werden de vragen minder, en praatten we heel veel over papa, en hoe het nu verder moest. Alles open en eerlijk, zodat hij precies wist waar hij aan toe was. Ik hoop natuurlijk nooit meer zoiets mee te maken, maar ik zou het zeker weer op dezelfde manier aanpakken. Het is nu een prachtige man van 16, die stevig in zijn schoenen staat, die heel goed met zijn verdriet kan omgaan en er naar buiten toe heel open over is. Zoals ons hele gezin eigenlijk
Een tip die ook voor kleine kinderen kan werken: een lieve vriendin van ons maakte voor onze zoon een "troostbeer", een beer met een jasje aan gemaakt van een dierbaar kledingstuk van mijn man. Dat was een prachtig iets, de beer lag bij hem in bed en hielp hem echt als hij het moeilijk had. En nu zit deze beer nog steeds op zijn bed.
Ik ben altijd nog van plan daar verder iets mee te doen, misschien is het waardevol voor mensen die dit lezen
Wauw Anjo. Dat is een mooie tip. Bedankt. En wat een heftig verlies. Fijn dat je zoon zo stevig in zijn schoenen staat en goed met zijn verdriet om kan gaan. Dit was je jongste zoon. Hoe ging dat me je 'oudere' kinderen? Hadden die minder vragen? En hoe reageren ze op het verdriet van elkaar?
Toen Jasper met deze vraag kwam liet ik het bezinken. Het ligt eraan hoe je in het leven staat. Als je gelovig bent zul je een ander antwoord geven dan dat je niet gelovig bent. Verder is ook belangrijk je zelf erin staat, is de dood een beladen onderwerp voor je of praat je er vrij over. Mijn man en ik praten erin ons gezin vrij over. En toen mijn oudste kindje dan ook 5 jaar bereikte kwam de vraag of waar opa bij oma was. En of mijn man ook een mama en papa had. Wij hebben hem en tegelijk ook onze jongste gezegd dat de mama en papa van mijn man al overleden waren toen de oudste erg klein was. Dit was ook met de andere opa zo. Nu is hij weer veel met dood bezig. We spelen gewoon open kaart met onze kinderen. Ze hebben er geen moeite met onze directheid. Ze aanvaarden.

Dit is onze methode. Mijn mening is dat iedere ouder zijn kind het beste kent. Het ene kind kan de directheid aan terwijl het andere kind op dat punt heel gevoelig is en je het beter op een andere wijze zou kunnen brengen. Het is zoeken naar de voor jou beste methode.
Beste allemaal,

Toen mijn moeder overleed waren met twee dochters net geen 3 jaar en 1,5 jaar. Wij zijn toen door onze uitvaartbegeleider enorm geholpen met een speelgoedkist voor 0-4 jarigen (ze hadden ook andere leeftijdscatergorieën) met spullen voor de kinderen en ook voor ons ouders. Zij hadden daar voor gekozen omdat ze vaak mee hadden gemaakt dat (jonge) ouders in hun verdriet niet goed wisten wat ze met jonge kinderen moesten doen. Door de inhoud van de kist werden ze bij de hele uitvaart betrokken, van een kaars versieren met stickers voor naast de kist, tot stiften/verf om de kist te versieren of de kist van tekeningen te voorzien, een knuffel uitzoeken en boekjes lezen (bijv van Nijntje over "Oma pluis is dood"). Voor ons zaten er boeken in met tips over wat we konden doen, maar het voornaamste wat wij meekregen was, altijd eerlijk zijn en alleen antwoord geven op de vragen die ze hebben. En ook eerlijk zijn in je eigen verdriet. Dus wij hebben boekjes gelezen, een kaars versierd, veel tekeningen gemaakt (en op de kist geplakt) en de kist versierd. Dat laatste wilde mijn moeder ook graag en ze heeft zelf de kleuren van de verf nog uitgezocht. De kinderen zijn erbij geweest tijdens de uitvaart (ook dat wilde mijn moeder), hebben nog een bloemstuk omgegooid waar de hele zaal om kon lachen, en we hebben ballonnen opgelaten met de kinderen. Op het laatst hebben ze de kist een kus en een knuffel gegeven omdat ze oma geen kus meer konden geven en wij toen al huilend hebben uitgelegd dat ook de kist weg zou gaan. Wij zijn niet gelovig en natuurlijk hoop ik dat mijn moeder toch ergens is, maar we hebben de kinderen verteld (en blijven dat vertellen) dat oma dood is en niet meer terug kan komen. Ook nu kan mijn oudste dochter daar veel verdriet om hebben en vragen over stellen, en dan geef ik (hoe pijnlijk ook voor mezelf) er eerlijk antwoord op. Als ze vraagt of zij ook dood gaat, dan zeg ik nog langer niet kijk maar naar Opa. Oma had gewoon pech en heel soms kun je gewoon niet beter worden. Ik blijf dus uitleggen en ik merk nu dat ze een half jaar later onderscheid kan maken tussen verdrietig zijn om oma (en dus tranen met tuiten huilen) en het missen van oma (dan kunnen we over alle dingen praten wat ze met oma samen gedaan heeft), totdat zij er klaar mee is en met iets anders bezig gaat. Mijn jongste heeft meer meegekregen dan ik dacht en kan soms heel boos worden als ze geen foto's op mijn mobiele telefoon kan kijken (echt volle zinnen zeggen kan ze nog niet), want dan wil ze dus de foto's van Oma zien. Dus die laat ik dan maar eindeloos door mijn foto's heen bladeren totdat ook zij genoeg heeft gezien en wat anders gaat doen.
Mijn opa is vorig jaar 5 mei overleden en mijn oma volgde een half jaar later op 29 december. Mijn zoontje was 5 en een half jaar toen mijn opa overleed. We hebben hem er toch voorzichtig bij betrokken. We hebben hem nog voor mijn opa's dood afscheid laten nemen dmv een zoentje op de voorhoofd. Toen opa in de kist lag (met deksel erop) mocht hij ook mee komen kijken. Hem uitgelegd dat hij nu in de kist ligt en dat we afscheid van hem gingen nemen. Hij heeft heel de dienst meegemaakt (en dat voor een jochie met ADHD). Hij mocht voordat iedereen binnenkwam van de Dela over het pad heen en weer rennen. Daarna zitten en luisteren, weer meehelpen met emmertje vasthouden met wijwater, weer zitten. Prachtig aangepakt door Dela. We hebben hem na de dienst verteld dat hij een fel sterretje aan de hemel is geworden. Ongeveer 5 maanden later liepen we naar school en hij zag een fel sterretje bij de maan en zei spontaan:"Hallo opa opa". Toen mijn oma overleed heb ik verteld dat er 2 sterren staan en als er 1 grotere felle ster is dan zijn ze samen.
@JoAnn en @Tarama. Wat een mooie verhalen. Bijzonder ook dat je zoontje bijna een half jaar later er spontaan over begint.

@Pernell: goed punt. Erg persoonlijk hoe ieder kind is, inderdaad. Hoe voelden jullie aan dat jullie zoon gebaad was bij de openheid en directheid? Lijkt me namelijk heel moeilijk.
Hallo Jasper,

Toen mijn man overleed was hij 43 jaar en de kinderen 6 en 9.
De oudste van 9 is verstandelijk beperkt en funktioneert op 3-jarig niveau.
Ik wist destijds niet wat te doen of te zeggen omdat je niet weet hoe dit binnenkomt en verwerkt wordt bij kinderen laat staan als ze een beperking hebben.
Ik heb dit toen in overlegd met de directeur van de ZMLK-school waar mijn oudste op dat moment zat en die zei mij dat ik gewoon moest zeggen wat er gebeurt was.
Dood is dood zei hij en niet een lange slaap of vakantie.
Hij zal het ongetwijfeld niet gaan begrijpen zei hij maar als het kwartje valt dan valt het op de goede plek.
Als je gaat zeggen dat hij heel lang slaapt dan durft hij straks niet meer te gaan slapen.
Ik heb er dus inderdaad voor gekozen om te zeggen dat papa dood was en als ze met vragen komen dan beantwoord ik deze maar ik heb ze niet meer informatie gegeven als waar ze op dat moment naar hebben gevraagd.
Natuurlijk is dit met zachte woorden gebeurt en niet op een botte manier maar wel met de boodschap dat papa dood was.
Wel heb ik gemerkt aan mijn jongste, die overigens niets mankeert, dat hij na verloop van tijd met de vragen komt en dat dan inderdaad het moment daar is dat ze deze informatie, die overigens heftig is voor de jonge leeftijd, een plek krijgt.
@Erna: wat een bijzonder verhaal. Hoe oud is de jongste inmiddels? En wat voor vragen stelde die na verloop van tijd?
De jongste is inmiddels 19 en het waren vragen in de trand van "hoe" en daar dan alle variaties op, het waarom zullen we nooit antwoord op krijgen. Maar nu de jongens groot zijn kan ik zeggen dat als je zegt zoals het is uiteindelijk alles duidelijk wordt voor ze.
Kijk ook eens op http://www.in-de-wolken.nl/rouwinfo/kinderen/rouwbijkinderen voor meer info.
Beste Jasper, het klopt. De boekjes hebben grote verhalen voor een korte en 'simpele' boodschap. Oma is dood. En wat ontzettend goed dat je erbij zegt: oma heeft pech gehad. Alles wat je er meer over had willen vertellen was te veel geweest. Kinderen van drie kunnen absoluut niet bevatten waarom je doodgaat (ziektes met vele lange verhalen, etc). Dat hij nu vraagt "ik ga nooit dood" is een voor de hand liggende vraag. Eigenlijk zie je hierin de eerste angst van kinderen terug: "ga ik ook dood" en/of "ga jij ook dood" (heeft hij dat al gevraagd)? Natuurlijk moeilijk om te zeggen: "ja jij gaat ook ooit dood". Want dat hele begrip 'ooit' kennen ze niet (tijdsbesef hebben ze op deze leeftijd nog niet). Je wilt natuurlijk ook niet liegen. Wij raden dan aan om iets te zeggen in de trant van: lieve schat iedereen gaat een keertje dood. Maar dat is meestal als je heeeeeel, heeeeeeel oud bent. Dus daar hoef je nu niet aan te denken". Dit is een van de moeilijkste vragen die ouders krijgen van hun kinderen. En eerlijkheid is wel geboden. Daarmee hou je het vertrouwen in je kind. Je bent eerlijk en ze worden niet vandaag of morgen geconfronteerd met het feit dat jouw info niet klopte (dan geloven ze jou - en meer volwassenen - niet meer). Daarnaast wil je ook dat je kind eerlijk is. Maar hij is lastig hoor! Zo ook de vraag van je kind: ga jij nu ook dood? Tja, als ouder wil je je kind niet bezorgd maken. Maar je kunt niet zeggen: "nee ik ga niet dood". of: "ik ga pas dood als jij me niet meer nodig hebt". Want ook daar geldt.... En ik heb het vaak genoeg meegemaakt dat ouders dat hadden gezegd en dan overlijdt een ouder en het kind is dan bij mij in de therapie zo teleurgesteld! Want mama had beloofd dat ze niet dood zou gaan!!! Ook hier is het beter te zeggen "Iedereen gaat een keer dood. We hopen dat het nog echt heeeel erg lang duurt. En daar doe ik ook alles aan: ik leef gezond, ik rook niet, ik kijk uit met oversteken enzovoorts". Succes Jasper!
@Leoniek: Fijn om te lezen dat we de goede koers hebben gekozen. Ook hadden we de natuurlijke reactie toen hij vroeg 'ik ga nooit dood?' -> 'Dat duuuuurt nog heel lang'. Het rationele besef dat je hiermee ook al bezig bent met de vertrouwensband hadden we echter niet. Die context is nog wel erg fijn. Dank!
Reputatie 1
@Leoniek

Mijn 6 jarige kleinzoon woonde al bij zijn vader toen zijn mama overleed en hij zag haar en zijn kleine zusje elke 14 dagen. Ze logeerden dan bij mij. Tussendoor miste hij z,n mama erg en vroeg zich af of ze wel weer terugkwam. Ik stelde hem gerust. ''Jouw mama houd heel veel van jou en komt altijd terug...'' Niet dus want twee maanden geleden ging ze plotseling dood en ik moest hem het vreselijke nieuws gaan vertellen.
Hallo Petra-A, wat afschuwelijk! En wat je hier vertelt is denk ik de nachtmerrie van eenieder die zijn kind gerust wil stellen dat hij / zij (of in jouw geval, mama) nog terugkomt. Om dan geconfronteerd te worden met het feit dat dit toch niet gebeurt. Hoe voel jij je daarbij? heb je het nog met je kleinzoon over gehad dat jij had beloofd dat mama altijd terug zou komen en dat dit nu toch niet was gebeurd? Want dat kan vaak helpen bij kinderen. Misschien heeft hij het al eens tegen je gezegd? ("Maar jij had toch gezegd dat mama altijd terug zou komen?"). Als je dan zegt dat dit verschrikkelijk is en dat jij dat ook niet kon weten en ook vooral dat als mama had gekund ze altijd was gekomen. Maar dat als iemand doodgaat, dan kan hij gewoon niet meer komen, hoe graag hij ook zou willen. 6 jaar kan net een lastige leeftijd zijn om te snappen wat dood-zijn is. Ik ben benieuwd hoe dit bij jouw kleinzoon gaat.
Reputatie 1
Hoi Leoniek,

Excuses voor mijn vertraagde reactie.
Vwb je vraag, ik wil daar, ook ivm het openbare karakter van dit forum, liever niet verder over uitweiden.
Hoi Petra-A, ik snap het helemaal. Sterkte!
Een mooi artikel, waarin veel hierboven gegeven tips ook terugkomen: http://www.gezondheidenco.nl/268384/tips-rouwverwerking-kind/.

Reageer

    Cookies

    DELA maakt gebruik van cookies om het gebruik van de website te analyseren, om het mogelijk te maken content via social media te delen en om de inhoud van de site en advertenties af te stemmen op uw voorkeuren. Deze cookies worden ook geplaatst door derden. Door deze melding weg te klikken of gebruik te blijven maken van deze site stemt u hiermee in. Klik anders op meer informatie.

    IK GA AKKOORD Cookie instellingen