Familieconflict bij overlijden


Hans
Het moet regelmatig voorkomen dat bestaande relatieproblemen binnen de familie zorgen voor conflicten bij overlijden, tijdens uitvaarten of crematies. De onderlinge relaties laten te wensen over. Kinderen onderling of ouders met kinderen. Wordt het overlijden van een van de ouders gedeeld met de persoon of personen (in dit geval kinderen) waarmee men in conflict is geraakt? Wordt die persoon of personen uitgenodigd voor de uitvaart/crematie? Wil men de toegang tot de uitvaart ontzeggen?
Stel dat de persoon waarmee een conflict is toch naar de uitvaart komt, terwijl zijn aanwezigheid niet is gewenst.
Toegang tot de aula/kerk kan niet worden ontzegd (zo heb ik recent begrepen). Wil je bij een dergelijke gelegenheid dan de politie inschakelen om dat alsnog voor elkaar te krijgen? Ik heb het recent meegemaakt. Je moet er niet aan denken.

Zelf ben ik van mening dat, hoe groot het conflict ook is, betrokkene wordt geïnformeerd (persoonlijk of schriftelijk, maar wel vóór de uitvaart/crematie). Bij de kennisgeving kan dan evt. worden vermeld dat de overledene te kennen heeft gegeven dat de aanwezigheid van die betrokkene niet op prijs wordt gesteld.

45 Reacties

George
Het weren van bezoekers bij een uitvaart kan een (terechte) wens zijn, maar ik vrees dat dit praktisch gezien een hele vervelende geschiedenis kan worden, niet alleen voor de ongewenste persoon: op stennis bij een afscheid zit niemand te wachten. Het lijkt me makkelijker om de ongewenste bezoeker uiteindelijk maar binnen te laten en aan hem/haar zo min mogelijk aandacht te besteden.
Gerda
Familieconflicten zijn op zichzelf al heel erg naar, maar worden bij een overlijden en uitvaarten nog pregnanter. Het gaat om een eenmalige gelegenheid om - waardig - afscheid te (kunnen) nemen. Er is geen kans op een herhaling; je kunt als ongewenste of afgewezen persoon later niet alsnog deelnemen aan de ceremonie. Ik zou ervoor willen pleiten om iedereen die dat wil (en voor zover dat praktisch mogelijk is), tenminste de gelegenheid te geven om persoonlijk afscheid te nemen en de begrafenis of crematie bij te laten wonen. Leven en dood zijn m.i. van meer gewicht dan individuele belangen in een conflict.
Hans
Helemaal met Gerda eens. Daarbij moet je ervan uitgaan dat het respect van de "ongewenste" naar overledene en nabestaanden wederzijds is. Ik heb het van dichtbij meegemaakt (geen familie!), dat de "ongewenste" van de gelegenheid gebruikt maakte door van haar afscheid een kwetsende demonstratie te maken (ten overstaan van alle aanwezigen). Het is de spagaat waarin je dan in zit: Toestemmen in het afscheid kunnen/mogen nemen (wetende dat het uit de hand zou kunnen lopen of een scene zou kunnen ontstaan) of weigeren en dan wetende dat het nooit meer goed gaat komen. Een afschuwelijke situatie. Welk advies zou, in een dergelijke situatie, DELA uitdragen?
Gerda
Ik blijf van mening dat de ongewenste persoon de gelegenheid zou moeten krijgen om zich uit te spreken, liefst ook vóór het overlijden om een laatste kans te benutten voor een 'Wiedergutmachung'. Als die ongewenste persoon er dan een akelige demonstratie van maakt, kan vervolgens iedere andere betrokkene zich daarvan distantiëren en er ondanks de scène een goed gevoel aan overhouden: je hebt je best gedaan.
Cecilia
Dat is waarom ik in besloten kring mijn afscheid wil VIEREN!!! Geen problemen voor mijn geliefden.
Netty
Het is in onze familie haast traditie om "mot" te hebben en inderdaad dat kan leiden tot spannende situaties bij overlijden. Bij het overlijden van mijn tante zaten de twee zusters met hun kinderen ver uit elkaar. En daar zaten wij als neven en nichten als buffer tussen. Beide families negeerden elkaar volkomen, maar hadden wel beiden verdriet om het heengaan van hun (groot)moeder. Na de kerkdienst ging de familie van de oudste zus als eerste de kerk uit, daarna volgden wij en die van de jongste als laatste.
Bij de begraafplaats hetzelfde ritueel. En daarna ging iedereen behalve de familie van de jongste zus naar het café voor koffie en broodjes. Een paar weken later ben ik naar de jongste zus geweest en heb met haar over haar band met haar moeder, mijn tante gesproken. De naam van haar zus kwam gewoon niet ter sprake. En datzelfde gebeurde bij een bezoek aan de oudste zus.
In mijn eigen familie is het mijn moeder die zich meer dan 20 jaar geleden van twee van haar kinderen heeft gedistantieerd en dat zijn mijn zus en ik. Mijn vrijgezelle broers (inmiddels 63 en 61) wonen nog steeds thuis. Zij woonden nog thuis toen mijn vader overleed en dat is zo gebleven. Wij mogen er gewoon niet meer in, hetgeen ook betekent dat wij met onze broers ook geen contact meer hebben.
Als mijn moeder komt te overlijden verwacht ik eerlijk gezegd geen bericht. Mijn moeder is tamelijk koppig en dat zal er met de jaren vast niet minder op geworden zijn. Maar ik heb allang afscheid genomen van de moeder die ze eens was. Ik herinner ik me haar zoals ze was toen ik nog wel (heel!) goed contact had; de nijd heb ik allang begraven.
Cecilia
Lieve Netty,

Ik ben blij dat jij de nijd allang al begraven hebt, want als je dat kunt en ook wilt vergeven dan is dat alleen maar goed voor jezelf en daar gaat het toch om. Verder een schrale troost, in mijn familie zijn er ook altijd vervelende en nare dingen gebeurd.
Ik dacht dat het altijd bij ons in de familie was, maar inmiddels blijkt dat ieder huis zijn kruis heeft. Ik heb net nog een ander stukje geschreven op dit forum, maar dan bij een ander onderwerp. Je leest het vanzelf.
Blijf vooral jouw eigen hart volgen!!
Cecilia
Het stukje staat onder vergeet niet te leven nu.
Gerda
Ik wil even reageren op je laatste alinea, Netty. Ook ik heb geen omgang meer met mijn familie van herkomst en ook ik verwacht geen overlijdensberichten meer van die kant. Maar ik heb óók een keer de ervaring opgedaan dat ik twee maanden na dato alsnog een overlijdensbericht kreeg van iemand die me zeer na stond. Het was afschuwelijk. Iets wat ik niet graag nog eens meemaak. Het is die ervaring vooral die maakt dat ik ervoor pleit om vóór een overlijden ruimte te creëren voor een poging tot verzoening. En om ook gebrouilleerde mensen op de hoogte te stellen van een overlijden, Zou een mediator in zulke gevallen niet een optie kunnen zijn?
Netty
Gerda, een mediator kan alleen werken als beide partijen bereid zijn tot een oplossing. En daar zit 'm nu net de kneep. Even de zaak omdraaien: waarom word je emotioneel meer geraakt als je onverzoenbaar tegenover elkaar staat bij leven dan bij dood?
wout
ik heb jammer genoeg 1 maal een begrafenis mee moeten maken dat men een beveiligings bedrijf had ingehuurd om de wens van de overledene te respecteren zo dat ongenodigde gasten geweerd konden worden, zelf heb ik ook uit voorkoming van schijnheiligheid bepaald dat er geen collega,s of bedrijfsleiding aanwezig mag zijn maar ga er van uit dat men genoeg respect voor de wensen van de overledene heeft
Netty
Dat zou de juiste houding moeten zijn, Wout. Je gaat naar een begrafenis om jouw respect voor de overledene en medeleven voor de nabestaanden te betuigen. Als iemand overlijdt zonder dat ik enige verbinding met de nabestaanden heb, dan ga ik niet naar de begrafenis, maar stuur een persoonlijke kaart met een paar regels tekst waarom ik de overledene heb gerespecteerd. Maar naar een begrafenis gaan "omdat het hoort" daar doe ik niet aan mee. Wat betreft mijn eigen begrafenis: het zal mij eerlijk gezegd een zorg zijn. Ik hoop dat mijn nabestaanden er een goed gevoel aan over houden, maar dat is niet meer dan een wens voor hen zelf.
Gerda
Sorry Netty, het was beter geweest als ik een ander woord had gebruikt dan mediator. Ik doelde niet op iemand die de partijen gaat verzoenen, maar op een persoon/organisatie die als een soort ceremoniemeester zorgt dat de plechtigheden netjes verlopen. Ik doe mijn pleidooi binnen het kader van familieconflicten. Ik besef dat ik de regel ter discussie stel, dat de wil van de (bijna-) overledene gerespecteerd dient te worden. Op zichzelf is daar niets mis mee, maar als er binnen de familie een conflict of zelfs een vete speelt, dan is het gewoonlijk zo dat alle betrokkenen er onder lijden. Een lijden dat ik zou willen beperken.

Ik vergelijk het even met een testament: iemand kan al zijn naaste verwanten onterven. Die wens zal in principe gehonoreerd worden, maar de wet schrijft voor, dat er bezwaar tegen ingebracht kan worden door diezelfde verwanten, en dan is de kans groot dat de rechter hen alsnog een deel van de erfenis toewijst.
Iets dergelijks zou ik willen bepleiten voor de immateriële kant van de zaak. Stel, de (bijna-) overledene heeft als laatste wil geuit, dat een bepaald iemand niet welkom is voor een laatste ontmoeting en niet bij de uitvaart mag zijn, dan zou het volgens mij fijn zijn als er een mogelijkheid was om die bepaalde iemand toch in de gelegenheid te stellen om op zijn/haar manier afscheid te nemen. Daar is dan wel voor nodig dat betrokkenen zich volwassen en waardig willen gedragen.

Als er eenmaal een beveiligingsbedrijf moet worden ingehuurd, zoals waar Wout over spreekt, dan is de boot wel heel erg aan. Daar kan alle aanleiding toe geweest zijn, maar in zulke gevallen lijkt het me toe, dat er al in een eerder stadium enig bewustzijn had moeten zijn van 'hoe gaan we hier zo mee om, dat de zaak niet nog verder escaleert...'

Al schrijvende pleit ik blijkbaar voor een stukje bewustwording en misschien zelfs een mentaliteitsverandering rondom de regel dat de (bijna-) overledene als enige recht van spreken heeft...
Netty
Als je het hebt over een mentaliteitsverandering, dan herhaal ik mijn vraag.
Even de zaak omdraaien: waarom word je emotioneel meer geraakt als je onverzoenbaar tegenover elkaar staat bij leven dan bij dood?
Cecilia
Lieve mensen, soms is het goed om dingen voor jezelf te houden, want iedereen is verschillend en een discussie is mooi, maar niet als iemand er ongelukkig van wordt. Ik ga wandelen en laat dit alles nu los en misschien komt er dan na het weekend een mooi nieuw onderwerp. Misschien wat luchtiger dan alleen dood en verderf.
Heb het leven lief, zolang dat nog kan!!
Hans
Met het openen van deze discussie blijk ik toch een gevoelig punt te hebben geraakt. Ik respecteer ieders gedachte, visie of mening. Ik ben van mening (gelet op de kanttekeningen hierboven geplaatst) dat, indien een conflict tijdens de uitvaart dreigt, de uitvaartleider, lees hier DELA, daarin wel degelijk een rol kan/moet spelen. De uitvaartleider wordt hoe dan ook partij en zal ervaren en deskundig genoeg moeten zijn een conflict reeds vòòr de dienst op te lossen.
Graag wil ik van Rianne weten of DELA reeds met dergelijke conflicten te maken heeft gehad en hoe deze zijn opgelost of DELA meende deze moeten te begeleiden.

Nog een casus:
In 1996 ben ik gescheiden. De kinderen waren toen resp. 16 en 18 jaar. Ik heb jaren geen contact gehad met beiden (hun keuze). Inmiddels komen mijn dochter en mijn huidige vrouw en ik weer over elkaars vloer (ik ben inmiddels alweer 15 jaar getrouwd).
Enkele jaren geleden toen ik ernstige ziek en stervende was, bleek mijn zoon aan mijn bed te hebben gestaan om afscheid te nemen. Ik heb dat toen niet meegekregen. Het is me pas maanden later verteld.
Ik ben redelijk hersteld. Tot tweemaal toe heb ik mijn zoon gegoogled en gevonden. Ik heb hem een mail kunnen sturen, maar hij heeft daar nooit op gereageerd. Ik vertaal dit als dat hij nadrukkelijk afstand van mij heeft genomen. Zijn afscheid was toentertijd bedoeld als een definitief afscheid; helaas, voor hem, bleef ik echter in leven!.
Mijn huidige echtgenote stelt dat mijn zoon niet geïnformeerd hoeft te worden als ik zou overlijden, ook niet via mijn dochter. Adressen of telefoonnr hebben we immers ook niet. Ik ben het met haar eens. Ik herken hem niet eens meer. Heb foto's gezien. Ik zou hem op straat straal voorbij lopen. Inmiddels ben ik langer uit zijn leven, dan ìn zijn leven.
Ik voel ook geen emotie meer en heb me neergelegd bij zijn besluit. Staat hij nu voor onze deur dan zal hij worden binnengelaten. Uiteraard. Maar op de hoogte brengen bij mijn overlijden. Nee, laat maar.
Netty
Hans, ik ben inderdaad ook benieuwd naar ervaringen van Dela bij dit soort conflicten.

Wat betreft je persoonlijke ervaringen, die sluiten aardig aan bij de mijne. Waar ik me in het leven aan vasthoud is, dat je voor je geluk nooit afhankelijk moet zijn van anderen. Accepteer dat sommige mensen - en dat kunnen je naaste bloedverwanten zijn - geen contact meer met je willen hebben. Soms omdat ze het als een verraad aan een ander ervaren, soms omdat het te pijnlijk voor hen is en negeren makkelijker is. Begrip kost niks, maar maakt het wel makkelijker om los te laten.
Gerda
Beste Netty, je neemt aan dat ik in een situatie waarin je onverzoenbaar tegenover elkaar staat, verschillend zou reageren bij leven dan bij dood. Dat is niet het geval. Ik heb zwaar geleden onder de afstand die er - door derden - was ontstaan en heb er alles aan gedaan wat in mijn vermogen lag om de kloof te dichten. Bovendien was me verteld dat de persoon over wie dat doodsbericht ging, nog decennia lang zou kunnen leven.
Gerda
Ik herken me in je verhaal over je zoon, Hans. Mijn jongste zoon besloot lang geleden om het contact met mij te verbreken. Dat was moeilijk, maar hij stond onder sterke druk van zijn vriendin. Ik heb toen gezegd, dat als hij voelde te moeten kiezen, dat hij dan voor de toekomst moest kiezen en niet voor het verleden. Soms, onlangs nog, google ik inderdaad ook op zijn naam en dan vind ik het fijn om te zien dat hij een druk leven lijkt te hebben, aan sportwedstrijden meedoet en kennelijk in goede gezondheid verkeert. Zelf contact met hem opnemen deed ik in het begin nog wel, maar sinds flink wat jaren niet meer. Ook bij mij geldt dat de deur open staat, als hij terug wil keren op zijn schreden.
Gerda
Even nog een PSje bij mijn reactie op Hans:
Mijn jongste zoon staat evenmin op de lijst van mensen die van mijn overlijden bericht krijgen. Uit respect voor zijn keuze. De afstand blijft verdrietig, maar ik heb me erbij neergelegd. Hij en ik zijn niet met ruzie uit elkaar gegaan, maar in overleg. Dat scheelt wel. Overigens heb ik hem een aantal jaren geleden nog wel een kort moment gezien en zelfs even gesproken, maar we herkenden elkaar aanvankelijk inderdaad niet en hadden even nodig om elkaar toch weer in goede harmonie te verstaan. Hoe pijnlijk een afscheid van je kind ook is, ik heb aan hem vooral goede herinneringen.
Rianne
Een familieconflict is altijd een vervelende situatie. Op het moment van een overlijden komen er bovenop het verdriet om het verlies vaak nog extra emoties kijken.

Bij DELA hebben we weleens te maken met familieconflicten. Het gaat dan om familiezaken, waarbij we niet bemiddelen in het conflict zelf. Onze focus ligt altijd op het organiseren van de dienst, volgens de wensen van onze contactpersoon namens de familie. Helaas is het onmogelijk om in dergelijke situaties het iedereen naar de zin te maken. De wensen van onze opdrachtgever zijn dan ook leidend voor de dienst. Wel proberen we er in conflictsituaties voor te zorgen dat alle nabestaanden afscheid kunnen nemen. Dit doen we bijvoorbeeld door te bemiddelen voor een apart rouwbezoek.

Gelukkig blijven conflicten tijdens de dienst bijna altijd uit. Mocht het nodig zijn, dan kan DELA de politie inschakelen. Crematoria etc. zijn openbare gelegenheden waar we ook te maken hebben met de veiligheid van onze medewerkers en de andere bezoekers. Uiteraard proberen we dit zoveel mogelijk te vermijden. Vaak is in de noodsituaties de aanwezigheid van de politie voldoende en kan onze uitvaartleider de uitvaart toch afronden.

Komt dit overeen met de rol van DELA die je zelf voor ogen had, Hans?
Hans
In voorkomend geval vind ik dat DELA wel degelijk een bemiddelende rol kan en eigenlijk zou moeten spelen. DELA is de "ingehuurde" uitvaartleider waarbij de nabestaanden er vanuit moeten kunnen gaan dat ze in alle rust en vrede (!) afscheid moeten kunnen nemen van een nabestaande. Indien de nabestaanden aangeven een conflict tijdens of vooraf de uitvaart te verwachten dan zou DELA zich dienstbaar moeten opstellen en moeten aanbieden met betrokkene (waarmee het conflict bestaat) in overleg te treden. Het meest voor de hand liggende is dan inderdaad deze persoon of personen de gelegenheid te bieden afzonderlijk afscheid te laten nemen (mogelijk betekent dat ook een compromis opstelling voor de andere nabestaanden).
Escalatie tot en met inschakelen van politie moet worden vermeden, dat zou weinig respectvol zijn naar de overledene. Afhankelijk van de ernst van de aangelegenheid zou dat de insteek moeten zijn van de DELA-begeleiders. Het begeleiden van dergelijke conflicten lijkt mij echter wel voorbehouden aan personen die daartoe zijn opgeleid. Het is niet iets wat ik per definitie op het bordje van elke uitvaartleider/-begeleider zou willen leggen. Daar is het te delicaat voor.
Gerda
Ik vind het juist dat DELA niet bemiddelt in het conflict zelf (daar zijn genoeg specialisten elders voor), maar vooral let op een waardige gang van zaken voor, tijdens en eventueel na de uitvaart. Ik vind het prettig te lezen dat DELA de ervaring die ze met familieconflicten heeft opgedaan, zo vertaald heeft dat er een aantal te nemen maatregelen mogelijk zijn. Een apart rouwbezoek bijvoorbeeld: prima! Ik heb in voorkomende gevallen geen bezwaar tegen de aanwezigheid van de politie, die immers je beste vriend zou kunnen zijn. Dat escalatie zoveel mogelijk vermeden moet worden, speciaal tijdens de uitvaart zelf, spreekt m.i. vanzelf. Dank voor je e-mail, Rianne.
Quint
Hans schreef:

Hi,
Even Voorstellen: Hans, 65 jaar, oud-marineofficier en oud-burgerdefensiemedewerker (tot pensionering).
Recent ben ik tijdens een uitvaart (crematie), vooraf en tijdens, betrokken geweest bij buitengewoon vervelende familiesituaties.
Ik zou daar een item over willen opstarten en gaarne met leden willen discussiëren over hoe deze voorvallen aan te pakken en waar mogelijk vooraf op te lossen. Ik ben er namelijk van overtuigd dat mijn ervaringen niet uniek zijn, maar zeer regelmatig plaatsvinden (ergo, dat DELA daarmee te maken moet hebben gehad).
Wordt vervolgd.

Quint
Hans, hoe is het verloop aan reactie's op jouw bericht ??
Toch wel een pittig item.

Reageer